5.04.2017

İKİLİ TİCARET - SERBEST TİCARET ANLAŞMALARI



serbest ticaret anlaşması


İki taraflı ticaret, tarife, ithalat kotaları, ihracat sınırlamaları ve diğer ticaret engellerini azaltarak veya ortadan kaldırarak ticareti ve yatırımı kolaylaştıran iki ülke arasındaki malların değiş tokuşudur.

İkili ticaret anlaşmalarının amacı, iki ülkenin pazarları arasındaki erişimi genişletmek ve ülkelerin ekonomik büyümelerini arttırmaktır. İşletmeler, bir ülkenin yenilikçi ürünlerini çalmalarını, malları küçük bir maliyetle damping etmelerini veya haksız sübvansiyonlar vermelerini önleme yöntemi olarak beş genel alanda standartlaştırılmıştır. İkili ticaret anlaşmaları, yönetmelikleri, çalışma standartlarını ve çevre korumalarını standartlar.

Serbest Ticaret Anlaşmalarına İlişkin Genel Bilgi
Ülkeler, kimi zaman ekonomik, kimi zaman siyasi, kimi zaman kültürel yakınlaşma ve işbirliği şartlarının oluşması veya bölgesel ya da global gelişmelere bağlı ortaya çıkan pek çok unsura bağlı olarak aralarında ikili ticaret anlaşmaları veya yaygın adı ile serbest ticaret anlaşmaları yapmak yolu ile, her iki ülkenin iç pazarlarını birbirine yakınlaştıran ticari köprüler kurarlar.
Ülkeler arasındaki Serbest Ticaret Anlaşmalarının genişlemesi ile birçok ülke bazı kalemlerdeki mal tedariğini önemli ölçüde, serbest ticaret anlaşması yaptığı ülkeye bağlarken, serbest ticaret anlaşmalarının dışında kalan ülkeler tercihli ticaretin sağladığı avantajlara sahip olmadığı için bu ülkelerle ticaret hacimleri daralmıştır. Domino etkisi yaratan bu durum, tüm ülkelerin artan şekilde Serbest Ticaret Ağları oluşturmaya yönelik girişimleri beraberinde getirmiştir.

Eğer bir ülke veya bir ortak Pazar ile diğer bir ortak Pazar arasında bir ikili anlaşma yapılıyor ise. Ortak pazarın harici ülkelerle yaptığı ikili anlaşmalarda dikkate alınmak ve bu ülkelerlede benzer ikili anlaşmalar yapmak gerekebilecektir. Örneğin Türkiye’nin, Avrupa Birliği (AB) ile arasındaki Gümrük Birliği ilişkisi uyarınca, Türkiye,  AB’nin Ortak Ticaret Politikasını üstlenme yükümlülüğündedir, dolayısıyla, üçüncü ülkelere yönelik olarak AB’nin tercihli ticaret sistemi kapsamında yaptığı anlaşmalar var ise,gerek uluslararası ticaretteki STA ağları oluşturma eğilimine paralel olarak, gerekse Gümrük Birliği çerçevesinde AB’nin Serbest Ticaret Anlaşmaları yaptığı ülkeler ile karşılıklı yarar esasına dayalı benzer anlaşmalar yapmalıdır. (www.ihracat.co)

serbest ticaret anlaşması

İkili Ticaretin Avantaj ve Dezavantajları
İkili ticaret anlaşmaları çok taraflı ticaret anlaşmalarına kıyasla daha kolay müzakere edilir çünkü bunlar yalnızca iki ülke içerir. İkili anlaşmalar daha hızlı yürürlüğe girer ve ticari faydalar çok taraflı anlaşmalardan daha hızlıca kazanılır. Çok taraflı bir ticaret anlaşması için müzakerelerin başarısız olması durumunda, birçok ülke iki taraflı anlaşmalar yapmak üzere müzakerelerde bulunur. Bununla birlikte, ikili ticaret anlaşmaları sıklıkla diğer ülkelerin daha rekabetçi ticaret politikaları arayışına girmelerine sebep olarak o ülkelerdeki ihracatçı firmaların üretim, kalite, ürün çeşitlendirme, pazarlama gibi alanlarda yeni arayışlara girmelerine sebep olur, birbirleri ile rahat şartlarda ticaret yapan ülkelerdeki firmalar ise daha az yatırım yapacak, piyasa şartlarından uzak kalacak ve bu rekabet yarışından uzak kalacaklarından rekabet güçlerini zamanla kaybedeceklerdir. Bu, Serbest Ticaret Anlaşması'nın (Free Trade Agreement) asıl iki ülke arasında sağladığı avantajların zamanla ortadan kalkmasına sebep olabilecektir.

İkili Ticaret Örnekleri
Ekim 2014'te Amerika Birleşik Devletleri ve Brezilya, Dünya Ticaret Örgütü (WTO) 'da uzun süredir devam eden pamuk ihtilafını giderecek bir anlaşmaya vardılar. Brezilya, ABD ticaretine karşı veya anlaşmazlıktaki diğer işlemlere karşı önlem alma haklarını bırakarak pamuk davasını durdurdu. Brezilya, mevcut ABD Tarım Yasası Tasarısı yürürlükte iken veya GSM-102 programında tarımsal ihracat kredisi garantilerine karşı ABD pamuk destek programlarına karşı yeni DTÖ eylemleri başlatmamayı da kabul etti. Anlaşma sayesinde, Amerikan işletmeleri, her yıl yüz milyonlarca dolarlık gümrük tarifeleri ile karşılaşmadan ihracat yapabiliyor.

Türkiyenin 19 Serbest Ticaret Anlaşması yaptığı ortağı ile (Arnavutluk, Bosna ve Hersek, Fas, Filistin, EFTA, Gürcistan, Güney Kore, İsrail, Makedonya, Mısır, Malezya,  Moldova, Malezya, Morityus Karadağ, Sırbistan, Şili, Suriye, Tunus, Ürdün), 2016 yılında gerçekleşen ticaret rakamlarına göre, Türkiye toplam ihracatının  %14,1’ini,ve toplam  ithalatının  %9,4’ünü bu ülkeler ile yapmıştır. (www.ihracat.co)

Türkite STA tablo


Serbest Ticaret Anlaşmalarının Avantajları
1. Serbest ticaret anlaşmaları her iki ülke arasındaki alım satım faaliyetlerinin artmasına ve hızlanmasına sebep olarak, her iki ülkenin büyüme rakamlarını olumlu etkiler.

2. Daha dinamik bir iş ortamı: Genellikle ülkeler kendi iç pazarındaki üretici ve satışçı firmaları dış rekabetten korumak için vergiler, kotalar, ve gümrük prosedürleri oluşturarak ithalatı zorlaştırırlar. Bu yerel endüstriler küresel pazarda durgun ve rekabetçi olmama riskini taşıyor. Koruma kaldırıldıklarında gerçek küresel rakip olmaya motivasyona sahip olurlar.

3. Daha düşük devlet harcamaları. Birçok hükümet yerel endüstri bölümlerine sübvanse olur. Ticaret anlaşması sübvansiyonları kaldırdıktan sonra, bu fonlar daha iyi kullanılmaya başlanabilir.

4. Doğrudan yabancı yatırım. İkili ticaretin yaratacağı hacimden faydalanmak isteyen pek çok yabancı yatırımcıda, yatırım için ülkeye gelebilir. Bu, yerel sanayileri genişletmek ve yerli işletmeleri artırmak için sermaye katmaktadır.

5. Uzmanlık. Global şirketler, yerli kaynaklar geliştirmek için yerli firmalardan daha fazla uzmanlığa sahiptir. Bu madencilik, petrol sondajı ve üretiminde özellikle doğrudur. Serbest ticaret anlaşmaları, küresel firmaların bu iş fırsatlarına erişmelerini sağlar. Çokuluslu şirketler, yerel firmalarla kaynaklar geliştirdiklerinde bunları en iyi uygulamalar konusunda eğitiyorlar. Yerel firmalara bu yeni yöntemlere erişmelerini sağlıyor.

6. Teknoloji transferi. Yerel şirketler, çok uluslu ortaklarından en yeni teknolojilere erişebiliyorlar. Yerel ekonomiler büyüdükçe iş fırsatları da artar. Çok uluslu şirketler yerel çalışanlara iş eğitimi veriyor. (www.ihracat.co)


Serbest Ticaret Anlaşmalarının Dezavantajları
1. Artan iş dış kaynağı. Bu neden oluyor? İthalat tarifelerini azaltmak, şirketlerin diğer ülkelere genişlemesine olanak tanır. Tarifeler olmadan, düşük maliyetli ülkelerden ithalat daha az maliyetlidir. Örneğin Türkiye de mücadele eden ve x malı üreten bir firma, AB gümrük birliği kapsamında aynı standarttaki bir mal bir AB ülkesinde daha ileri teknoloji ve daha avantajlı mali şartlarla üretiliyorsa, gümrük duvarları ve ithalat vergileri olmadığından rekabet edemeyebilecektir.

2. Fikri mülkiyet hırsızlığı. Birçok gelişmekte olan ülke, patentler, icatlar ve yeni işlemler için aynı korumaya sahip değildir. Ve sahip oldukları yasalar her zaman kesinlikle uygulanmayabilir.

3. Yerli sanayileri toparla. Birçok gelişmekte olan ülke, çoğu istihdam için çiftçiye güvenen geleneksel ekonomilerdir. Bu küçük aile çiftlikleri, gelişmiş ülkelerdeki sübvansiyonlu tarımsal işletmelerle rekabet edemezler. Sonuç olarak, çiftliklerini kaybederler ve şehirlerde iş aramalılar. Bu, işsizliği, suç ve yoksulluğu şiddetlendiriyor.

4. Zayıf çalışma koşulları. Çok uluslu şirketler, işgücü koruması olmaksızın işi yeni pazar ülkelerine taşıyabilir. Sonuç olarak, kadınlar ve çocuklar genellikle alt standart koşullarda zorlu fabrika işlerine maruz kalmaktadır.

5. Doğal kaynakların bozulması. Gelişmekte olan ülkeler genellikle çoğu çevre korumasına sahip değildir. Serbest ticaret, kereste, mineraller ve diğer doğal kaynakların tükenmesine yol açar. Ormansızlaşma ve şerit madenciliği ormanlarını ve tarlalarını topraklara indirgemektedir.

6. Yerli kültürlerin tahrip edilmesi. Kalkınma eski saflıktaki alanlara taşındığında, yerli halklar yerel halklar tarafından etkilenebilir. (www.ihracat.co)