29.09.2017

PETRODOLAR DÖNGÜSÜ - PETROL VE DOLARIN KİRLİ HİKAYESİ

petrodolar sistemi


Enerji piyasaları ile küresel finans sistemimiz arasındaki karmaşık ilişki, 1970'lerde ABD'nin ekonomik ve politik bir süper güç olarak yükselişiyle ABD tarafından kurgulanıp, dünya ülkelerine dayatılan petrodolar sisteminin ortaya çıkmasına kadar uzanabilir.

İkinci dünya savaşı sonrası yaklaşık 20 yıl ABD, dünyanın en büyük petrol ihracatçısıydı. Nispeten enerji bağımsızlığı, ekonomisini ve para birimini desteklemeye yardımcı oldu. 1970 yılına kadar ABD, olumlu bir ticaret dengesi sürdürdü. Ancak ABD nin büyüyen ekonomisi ve artan enerji ihtiyacına paralel olarak, petrol ihracatçısı olmaktan, petrol ithalatçısına dönüşmesi ABD ekonomisi için işlerin değişmeye başlamasına neden oldu.



Aşağıdaki grafikte gösterildiği gibi 1960'ların sonlarında ABD petrol tüketimi ve üretimi arasındaki uçurum ABD'yi petrol ithalatına bağımlı hale getirmeye başlamıştı. 1970 li yıllarda tüketim hızla artmaya devam ederken, petrol üretiminin yatay bir ivme kazandığı ve ithalatın hızla arttığı görülüyor

petrodollar

ABD Doları, 2.dünya savaşı sonrası dünyanın en çok kullanılan yedek para birimi haline dönüşürken, aynı zamanda ekonomideki büyüme ve tüketime paralel olarak dış borçlarının artmasına da katkıda bulundu. 1973-74'teki petrol ambargosu, ABD ekonomisinin kırılganlığını ortaya çıkaran önemli bir işaretti. (www.ihracat.co)

Bununla birlikte, "ulusal güvenlik" bayrağı altında geleceğin politika rotası sıkı bir şekilde belirlendi: 1973 Ulusal Güvenlik Konseyi (NSC) tebliğinde "ABD'nin Enerji ihtiyacı konusunda yaşadığı darboğaz, Ortadoğunun iki lider petrol üreticisi; Suudi Arabistan ve İran'la olan ekonomik ve siyasi ilişkileri ile birebir ilintilidir” şeklindeydi.

ABD'nin petrol üretimi, tüketimi ve net ithalatları - 1950'den 2000 li yıllara kadar dramatik bir şekilde yükseldikten sonra, ABD enerji ithalatı önemli ölçüde azalmaya başladı. Bu, diğer şeylerin yanı sıra küresel doların likiditesini de etkiliyor. 

Altın Tabanlı Para Sisteminden Petrodollar Sisteme
Petrodolar sistemini ve onu etkileyen güçleri anlamak, ABD Doları'nın ne zaman çökeceğini tahmin etmenin en iyi yoludur. Petrodolar sistemi 60 lı ve 70 li yıllarda dünya ekonomisindeki etkisini kaybetmeye başlayan doların durumunu, 1944 tarihli Bretton Woods kur sistemindeki stabil ve güçlü konumuna dönmesine sebep oldu.

bretton woods konferansı

Bretton Woods konferansı ve oluşturulan sistem: Sabit döviz kur rejimine dayanan bir sistemdir. 1944 yılında 44 ülkenin katılımı ile toplanan konferansta IMF nin temelleri atıldı, döviz kurlarını dünya genelinde bir sisteme oturtmak adına, o dönem 2.dünya savaşına taraf olan her ülkenin borç aldığı ve tahminen dünya altın rezervinin 3/2 sine sahip ABD kendi para birimini merkez alarak bir kur sistemi oluşturdu.  (www.ihracat.co)

Buna göre; ABD Doları, ons başına 35 USD tutarında sabit bir fiyatla altın değerine endekslenmiştir, diğer ülkeler ise para birimlerini dolara endeksleyecektir. Diğer devletler altın vererek ABD den dolar alabilecek, yine ellerindeki doları altınla bozdurabileceklerdi. Bu sistem ABD ye kontrolsüz para basma ve buna bağlı altın fiyatlarıyla oynayabilme imkanı sunmaktaydı.

1945 yılında ABD Hazinesi, resmi küresel altın rezervlerinin% 63'ünü temsil eden 17.848 metrik ton rezerve sahipti. Altın destekli Dolar, dünyaya güvenilir ve istikrarlı bir rezerv para birimi olarak sundu. Bununla birlikte, ABD dış ticaret fazlası 1960'tan sonra düşmeye başlayınca, Bretton Woods sistemindeki çatlaklar ortaya çıkmaya başladı.



Altın – Dolar sisteminin çöküşü
Kennedy ve Johnson başkanlıkları döneminde, uzay yarışını finanse etmek ya da yerel sosyal programlarda harcamak için ciddi harcamalar yapıldı. ABD bütçesinin önemli bir yükü de, Kore ile Vietnam'da yaşanan savaşlardı.

1971'de ABD, Dolar'ın altın ile değişimini yani dış devletlerin USD vererek, ABD merkez bankasından altın alma işlemlerini "geçici olarak" askıya aldı ve doları altın karşısında devalüe ederek ons başına USD değerini 38.00 USD olarak revize ettiklerini açıkladı.

Avrupa devletleri, özellikle de Fransa ve Almanya, yaşanabilecek ikinci bir devalüasyondan dolayı ellerindeki ABD doları ile altın takası yapmaya başladı. Sonuç olarak, ABD altın rezervleri 286 milyon ons kadar daraldı. Richard Nixon daha sonra Ağustos 1971'de "altın pencereyi kapattı" ve dolar % 10 oranında ikinci kez devalüe edildi. Bretton Woods sisteminin çöküşü devamında USD değer kaybını hızlandırıp ABD ekonomisinin çöküşüne doğru giden bir sürece yol açıyordu.

petrodolar

Arap İsrail savaşı ve petrol krizi
1973 ekim ayında, 2.Arap İsrail savaşı yaşandı. Bu savaş sonunda Mısır ve Suriye’nin, İsrail karşısında yaşadığı hezimet arap dünyasında, İsrail’e olan ABD ve Batı Avrupa desteğinden dolayı kızgınlık yaratmıştı.  OPEC üyesi arap ülkeleri savaşın hemen ardından petrol krizine sebep olacak anormal fiyat arttırımlarına gitti. Tüm bu gelişmelerin, Altın pencerenin kapatılması yani Bretton Woods sisteminin çöküşünün hemen ardından yaşanmış olması günümüze değin ciddi spekilasyonlara sebep oldu. 24 aralık 1973 de Tahranda toplanan başta Suudi Arabistan ve İranın liderlik ettiği 6 OPEC üyesi ülke, 1971 de 2 USD civarında olan petrol fiyatlarını 15 USD ye çıkardı.

Fed, parasal genişlemeyi istikrarsız bir şekilde sürdürmek için özgürdü. ABD'nin karşılaştığı ana sorun, diğer ülkeleri ABD doları tutmaya ve kullanmaya nasıl motive edebileceklerdi. Bu noktada ABD arap İsrail savaşı ve sonucunda yaşanan petol krizini yeni bir fırsata dönüştürecek bir sistem üzerine çalışmaya başladı.

Sızan belgelere göre, 1973-74'te bu gelişmeleri "düzenlemeye" yardımcı olan diğer ilgili taraflar vardı. Henry Kissinger Hollanda'daki Bilderberg'de BP'nin Lord Greenhill, Chase Manhattan Bankası'ndan David Rockefeller, Lehman Brothers'ın George Ball ve Zbigniew Brzezinski'yle bir toplantı yaptı. (www.ihracat.co)

ABD suudi ittifak

Petrodolar döngüsünün kurulumu: ABD, Suudi işbirliği
Kısa süre sonra, Kissinger Suudi monarşisi ile müzakerelerde bulundu ve sonunda Suudi Arabistan ile ABD arasında bir anlaşmaya varacak şekilde görüşmelere başladı. Suudiler ile yeni atanan ABD Hazine bakanı William Simon arasında gizli bir toplantı yapıldığı yakın zamanda açıklandı.

Hedef, ABD düşmanı Suudi Arabistan’ı ABD müttefiğine dönüştürmenin bir yolunu bulmak ve böylece ABD ekonomisini yeniden canlandırmak için daha sonraları “petrodolar” olarak adlandırılacak sistemin inşaasıydı. Nixon, sadece bu ciddi ekonomik problemi çözmekle kalmayıp, aynı zamanda bölgede Sovyetler Birliği'nin etkilerini de zayıflatmış ve ABD güdümü sağlamış olacaktı.

William Simon, fikri nasıl satacağını biliyordu: ABD, Suudi rejimi için askeri garantörlük verecek, bir anlamda Suudi ülkesi ve rejimine yönelik tehditlerde yanında olacak ve Suudi rejimine yatırım güvenliği sunacak, Suudilerin ABD de yaptıkları yatırım ve bankalarında ya da devlet fonlarındaki paradan kimsenin haberi olmayacaktı. (Suudi yatırımları ayrı ayrı açıklanmadı, bunun yerine diğer petrol ihraç eden ülkelerle gruplandırıldı) Aşağıdaki grafikte gösterildiği gibi Suudi Arabistan petrol ihraç eden ülkeler arasında en büyük ABD alacaklısıdır. Suudiler ABD hazine bonolarında117 milyar dolar tutmaktadır.



Ve böylece, bir ortaklık ve stratejik bir ittifak kuruldu: ABD Suudi rejiminin hayatta kalmasını garanti edecek, Suudi petrol alanları için askeri güvenlik sağlayacak ve Suudi hükümetine silah satacak, Buna karşılık Suudi Arabistan, petrol satışını sadece ABD doları ile yapacak, petrol satışlarından elde ettiği dolarlarını ABD yatırım araçlarına yatıracaktı. Aynı zamanda yeni bir kriz ya da petrol ambargosunu önlemekte OPEC'i yönlendirmek üzere kullanılacaktı. (www.ihracat.co)

Bu ittifak, "petrodolar sistemi" ne geçişi paradigma kayması olarak nitelendirdi. ABD'nin altın pencerenin kapatılmasıyla ortaya çıkan boşluğu doldurmasını sağladı. Petrol holdingleri ve finans oligarkları, ABD doları için yeni bir talep dalgası yaratarak fon akışını sağladı. Yapay ve temelsiz olmasına rağmen, dünya çapında artan petrol talebi ile desteklendi. Ve aynı zamanda suni talep, genişletici ABD para politikasının yıllardır devam etmesini başarıyla desteklemiştir - en azından küresel finansal krizin başlangıcına ve şimdi kendimizi bulduğumuz noktaya kadar.

petrodollar

Başka Bir Paradigma Değişimi Devam Ediyor mu?
Bretton Woods sisteminin çöküşüyle ​​birlikte gelen paradigma kaymasına benzer şekilde, bugün bir başka büyük değişime sebep oldu. Ron Paul'a göre, günümüzde petrol üreten ülkelerin, dolar yerine petrollerine altın veya farklı bir döviz kuru talep ederlerse sonuçlarının ne olacağını tahmin edebiliyoruz.

Son yıllarda yapılan petrol satış sözleşmelerinde zaten değişiklikler gördük. 2013'te Rusya'nın devlete ait petrol şirketi Rosneft, Çin devleti ile şimdiye kadar yapılmış en büyük anlaşma olan 270 milyar ABD Doları değerinde petrol anlaşması yaptı, ödeme iki ülkenin para birimleri üzerinden yapılacak. Buna ek olarak, birçok OPEC ülkesi petrol işlemlerinin dolar haricindeki bir para birimi ile yapılmasına izin veriyor.

Ocak 2016'da Hindistan ve İran petrol satışlarını Hint rupisi cinsinden belirlemeyi kabul etti. Katar, 2014 yılında Çin ile Çin yuanı ile ticaret yapma kararı aldı. Aralık 2015'te Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Çin, yuan için yeni bir para birimi takas sözleşmesi oluşturdu. Her iki adım da Körfez ülkelerinin USD ye olan bağımlılıklarını ve ABD doları riskini azaltmak için önlemler aldığını göstermektedir.

Bu nedenle, bütün gözlerin Ortadoğu'daki jeopolitik kargaşa üzerinde olduğu açıktır. ABD'nin Irak ve sonrasında Suriye politikası, bölgedeki Suudi Arabistan'ın yavaş yavaş zayıflayan stratejik konumu ve İran'ın ekonomik yaptırımların kaldırılmasından sonra artan gücü sonrasında endişeler yoğunlaştı.


Buna ek olarak, ABD - Suudi ilişkileri sık aralıklarla çıkar çatışmaları ve güven bunalımlarına sahne olmakta. 2017 Nisan ayında Suudi Arabistan, Kongre'nin 11 Eylül terörist saldırıları ile ilgili, Suudi Arabistanı sorumlu tutacak bir tasarıyı kabul etmesi halinde milyarlarca ABD hazine bonosu satmaya devam edebileceği konusunda uyardı. 

Tasarı mayıs ayında Senato'yu geçti ve şu anda Temsilciler Meclisinde, ancak henüz bir oylama yapılmayacak. Suudi tehdidi henüz gerçekleşmedi ama eğer öyleyse, ABD hazine tahvil piyasasında milyarlarca dolar çekilecek - büyük bir anın hareketi, petrodolar sisteminde 40 yılı aşkın işbirliğini sembolik olarak sona erdirebilir. (www.ihracat.co)

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder